Sayýsal Kompozisyon Yazýlýmlarý, Tarihi(m)

Sayýsal Kompozisyon yazýlýmlarý giderek Bilgisayar Grafiði ve sayýsal görsel efektle ilgilenen arkadaþlarýn hayatýna girmeye baþladý. Daha önceki bir yazýmýzda, bu deðiþimin sebeplerini ortaya koymaya, sayýsal kompozisyonun faydalarýný ve önemini anlatmaya çalýþmýþtýk. Bu sefer, sayýsal kompozisyon yazýlýmlarýnýn geliþimlerini ve tarihçelerini aktarmaya, geleceklerine yönelik, tahminlerde bulunmaya çalýþacaðým. Sanýrým yazýnýn sonunda, önümüzdeki yýllarda baþarýlý olmasý muhtemel kompozisyon yazýlýmlarýný görecek, ”hangisi ?” sorusuna cevaplar bulacaksýnýz.

Kompozisyon yazýlýmlarý geçmiþim ve deneyimlerim önceleri fazla derine gitmeyen, üstün körü iþlerden ibaretti. Bunun en büyük sebeplerinden biri sanýrým, Amiga bilgisayarlarýndan PC’ye transfer olan TVPaint (sonra Aura ismini aldý) yazýlýmýydý. Bu yazýlýmda basit ve temel kompozisyon ihtiyaçlarýný gidermek oldukça kolay ve pratikti. Eski bir Amiga kullanýcýsý olarak, iþimi gören bu yazýlýmda devam ettiðim için, alternatifleriyle baþlangýçta çok ilgilenmedim. Hala Aura (TVPaint’in NewTek versiyonu) kullandýðým temel yazýlýmlardan biridir.

Hatýrladýðým kadarýyla o dönemlerde isimleri en çok geçen diðer yazýlýmlar After Effects ve Digital Fusion’dý. Bunlardan Digital Fusion, LightWave kullanýcýlarý tarafýndan en çok kullanýlan kompozisyon yazýlýmý olmasý nedeniyle dikkatimi çekmiþti. Digital Fusion Kullanýcý arayüzünü anlatan bir kitabýn fotokopisini Cengiz (Iraklý:soyadýný hatýrlayamadým üzgünüm) arkadaþýmýz hediye edince yazýlýma bakmam için yeterli sebebim olmuþtu. Ama arayüzü o kadar kötü ve iticiydi ki bu da nedir demekten kendimi alamamýþtým. Çeþitli borular (nodelarý birbirine baðlayan)  ve oklar,  node’larý yerleþtirmeniz gereken kutucuklar sebebiyle, çok alýþýldýk ve sevimli bir arayüze sahip deðildi. Belkide node tabanlý bir sistemle ilk karþýlaþmam olduðu için pek ilgilenmedim, sonralarý AliasWavefront (o zamanlar ismi böyleydi), Maya yazýlýmýný piyasaya sürdüðünde NT sürümüyle Fusion’ý paketleyip Maya Fusion ismiyle satýnca Fusion’a yine bakmýþ ve çokta beðenmiþtim (Maya Unlimited SGI sistemlerdeyse yanlýþ hatýrlamýyorsam Alias/Wavefront’s Composer yazýlýmýyla geliyordu).

Derken DV Magazine yeni ve özel bir dergi çýkarttýðýný duyurdu. Bu ek Video Profesyonellerine çok özel uygulamalar içerecekti. Fiyatý biraz yüksekti ama o dönemde böyle özel bir dergiye ve bilgiye ulaþmak bizim için çok önemliydi. Ýlk sayý geldiðinde After Effects’de kalabalýklaþtýrma üzerine bir uygulama olduðunu gördüm. Oldukça ilgi çekiciydi. Sonraki sayfalarda yine After Effects uygulamalarý vardý. After Effects’e bakmak ve ilgilenmek þart görünüyordu After Effects hakkýnda bilgilerim ise tarihsel bilgilerdi. Ýlk olarak CoSA firmasýnýn çýkardýðýný biliyordum. Ama o sýralar macintosh için bir çözümdü. Sonra Aldus (pagemaker ve Freehand’in sahibi), After Effects’i satýn almýþtý. 1994 yýlýnda Aldus ve Adobe birleþince After Effects, daha bir dikkat çekmeye, Adobe’nin elinde tanýnmaya baþlamýþtý. After Effects çok hoþuma gitmesine raðmen, layer sistemi, bana Aura’dan çok farklý gelmiyordu.  Çoðu zaman iþlerimi Aura’da daha hýzlý yapabiliyordum. Mantýklarý çok farklý görünmüyordu ve After Effects’e pek zaman ayýramadýðým için, fazla derine inemedim.

After Effects’e oldukça benzeyen, ama roto/paint özelliði çok daha ileri olan Commotion’ý unutmadan notlarýmýn arasýna alayým. Scott Squires’in (ILM’in efekt baþ danýþmanlarýndan  biridir ve sektörün öncülerinden) bu güzel yazýlýmý, bir süre oldukça ilgimi çekmiþ ve kullanmýþtým. RotoSpline kavramýyla ilk orada karþýlaþmýþ ve çok beðenmiþtim. Scott Squires þimdilerde sitesinden deneyim ve bilgilerini paylaþýyor. Bir göz atýn derim.. Commotion’a ne oldu derseniz, sonrasýnda Pinnacle firmasý tarafýndan satýn alýndý, After Effects’e rakip olacak diye düþünüyorduk ama, bir süre sonra yok edildi

Denim firmasýnýn, Illuminaire Paint ve Illuminaire Composition adýnda iki modülden oluþan Illuminaire 1.0 çýktýðý zaman, sektörden birçok kiþinin ilgisini çekmiþti.  Tam emin deðilim ama sanýrým Kürþad (Karataþ) ve Hamit Keleþ ‘le sohbetlerimizden birinde konu olmuþ ve dikkatimi çekmiþti. Illuminaire Composition kýsmýnýn arayüzü nedense bana çok yabancý gelmemiþti. 3D özellikleride vardý. Tam bu yazýlýmý araþtýrmaya baþlýyordum ki, Discreet Logic bu yazýlýmlarý satýn alýp (30 Haziran, 1997) bir süre sonra Discreet Effect* ve paint* olarak satýþa sundu. Bu dönem Discreet’in satýn alma dönemiydi. Radiosity çözümü Lightscape’i alarak Light*, D-Vision Systems’den aldýðý teknolojileride Edit* olarak satýþa sunduðu dönemdi.  Effect*’in yapýsý, çok deðiþmemiþti. En azýndan döküman konusunda artýk daha bir rahattýk. Effect’i de biraz kullanmaya çalýþtým. Özellikle 3D özellikleri çok hoþuma gidiyordu. Diðer kompozisyon yazýlýmlarýnda olmayan (en azýndan benim bildiðim kadarýyla) bu özelliði birçok arkadaþýmnda dikkatini çekiyordu. LightWave’in 2D hali diye düþünüyordum Ama onada çok zaman ayýramadým. Ýyikide zaman ayýrmamýþým. Çünkü çok geçmeden Discreet Logic bu ikisini birleþtirip, kendi ürünlerinden (flame vb) özelliklerde ekleyerek, Combustion yazýlýmýný piyasaya sürdü (1998).

Arayüz olarak bana, daha çok mühendislik yazýlýmý gibi görünmelerinden dolayý olsa gerek, eskiden beri Autodesk ve yazýlýmlarýndan pek hoþlanmamýþýmdýr. Bunda zamanýnda Ergin (Tezer) ile 3DS – LightWave çekiþmemizinde sanýrým etkisi var. (þimdi aklýmýz baþýmýza geldi.. ne saçmaymýþ diye gülümsüyorum). Ama combustion’a biraz baktýktan sonra, arayüzüne alýþamadýðýmý fark ettim. Hala aradýðýmý bulamamýþtým…

Tüm bu döneme kadar sayýsal kompozisyon yazýlýmlarýný bir ihtiyaç, araç setimin bir uzantýsý olarak görmeyip, sadece geliþmelerden uzak kalmamak ve sunduklarýný kavramak için harcadýðýmý söyleyebilirim. Ciddi olarak olaya yaklaþmamýþtým. Taa ki, cinefex dergilerinde film endüstrisinde kullanýlan yazýlýmlara dikkatim kayana kadar… 

Film Endüstrisi ve Sayýsal Kompozisyon Seçimleri
Cinefex makalelerinde genelde iki yazýlýmdan bahsediliyor, derginin sayfalarýnda bu yazýlýmlarýn reklamlarý yer alýyordu. Shake ve Chalice. Ýki firmanýnda Türkiye’de temsilcisi yoktu. Temsilcisi olmasýný býrakýn, sektörde (en azýndan çevremde) isimlerini duyanda yoktu. Ýçimde bu yazýlýmlarý denemek için büyük bir istek oluþtu. Her iki firmaya yazarak, eðer mümkünse deneme sürümlerini yollamalarýný istedim. Her iki firmada çok geçmeden ilgi gösterdi ve kýsa süre sonra dökümanlar ve deneme sürümleri olan paketler adresime geldi. Chalice’in CD’si mesela çok þýk bir koruyucu kaba sahipti (en azýndan o dönem için) … Neyse konuyu daðýtmayalým. Ýkisinide sistemime kurdum. Her iki yazýlýmda NT tabanýna yeni geçtiklerinden, bazý aksaklýklar olmasýný bekliyordum. Çünkü bu yazýlýmlar genelde Irix/Unix sistemlerde kullanýlýyordu.  Yazýlýmlarý kurduðumda bu olumsuz durumun Chalice’de çok daha belirgin olduðunu gördüm. Arayüzü, yapýsý, tuþlar, menüler ne varsa baþka bir dünyadan gelmiþ gibiydi. Çok garipti, farklýydý ve iticiydi. Shake’in arayüzü ise beni bir anda kendine çekmeyi baþardý. Biraz dökümanlarýna baktýðýmda, çok güçlü ve esnek bir sistem olduðunu anlamam fazla sürmedi. Chalice’de çok esnekti, çok hýzlýydý.. Ama arayüzü, Houdini’nin 2-3 sürüm önceki hali gibiydi (hatta fark yok). Her iki firmada çok geçmeden benimle baðlantýya geçip, düþüncelerimi sordular. Shake’i çok beðendiðimi ve Türkiye’de bu yazýlýmýn hiç bilinmediðini, bu yazýlýmý tanýtmaktan mutluluk duyacaðýmý bildirdim. Sonra firma (AGF Multimedia) olarak Nothing Real ile bir anlaþmaya vararak Türkiye’de tanýtmaya baþladýk. Chalice’in ise arayüzünün, çok teknik kullanýcýlara uygun olduðunu bildirdik. Silicongrail firmasýndan bize yeni sürümün, çok iyi olacaðý ve tüm bunlarýn giderileceði yönünde bilgi geldi. Yeni sürümü beklerken, Shake’i öðrenmeye, denemeler yapmaya baþladým. Bir yandan da tanýtmaya çalýþýyorduk. Ama kimse Shake’i bilmiyordu, duymamýþtý.

Türkiye’de genelde hepiniz þahit olmuþsunuzdur. Insanlar kendi deneyim ve bilgileriyle, araþtýrarak bir ürüne ulaþmaktan çok, ismi en çok duyulan, reklam olmuþ ürünleri tercih ederler. Yani bir TV stüdyosunun jenerik vs yapmak için hala neden Maya almýþ olabileceðini anlayamayan biri olarak, bu örnekleri çok gördüm. Shake’i anlatsakta, ilgili referanslarý bilgileri versekte insanlar ikna olmuyorlardý. Hatta, þimdi ismini vermek istemiyorum, bir özel universitemiz laboratuarlarý için LightWave3D aldýðýnda, kompozisyon yazýlýmý olarak ne önereceðimizi sormuþtu. Bizde hiç þüphe duymadan Shake dedik. Çünkü bir üniversitede eðitimi verilebilecek, kompozisyonun mantýðýnýn anlatýlabileceði en güçlü yazýlýmlardan bir tanesi kesinlikle Shake’ti. Hatta NothingReal firmasýna bu konuda bilgi verdik. Nothing Real’dan yetkililer kaç defa Türkiye’yi aradý ve eðitim kurumlarýna çok önem verdiklerini ve paranýn çokta önemli olmadýðýný bildirdi. Ama üniversitemiz yetkililerinden þöyle bir cevap geldi “Shake mi? o da ne hiç duymadýk.. Biz ……. alacaðýz”. Duymamalarý normaldi hala da duymamýþ olmalarý beni þaþýrtmaz. (Universitelerimiz bambaþka bir alem. Bir dönem Max, Bir dönem Maya öðreten bir eðitim anlayýþýndan çok fazla birþey beklememek gerek..) Shake’i inceleme, araþtýrmaya bile tenezzül etmediler. Bu sýrada Chalice’in yeni sürümünün piyasaya sürüldüðünüde atlamayalým. Rayz adýndaki yeni yazýlým, çok hýzlý, gerçekten çok güçlü ve arayüz olarakta harikaydý. Shake’in karþýsýna, Rayz çok saðlam dikilmiþti Bende bir ikilemde kaldým. Shake mi ? Rayz mi? Karar veremiyordum Rayz’de Shake’de olmayan çok baþarýlý morphing, warping araçlarý vardý. Ama Shake o dönem çok alýþtýðým bir sistem olarak beni sarmýþtý. Ama bu çok sürmedi… Apple bir kararla Nothing Real firmasý ve dolayýsýyla Shake ve Tremor’u (shake’in donaným tabanlý sürümü) satýn aldý. Bir süre sonrada Intel desteðini çekeceðini açýkladý. Bu baþta bizi çok üzdü. Sonra olsun nasýlsa Rayz var diye düþündüm. Yurtdýþý forumlarda da bu çokça konuþuluyordu. En az Shake kadar güçlü ve hýzlý. Hatta Morph/warp ve deformasyonla ilgili Shake’den daha da iyiydi. Bunu düþünen sadece biz deðildik Apple’da aynýsýný düþünüyor olmalý ki, Apple SiliconGrail’i ve dolayýsýyla Rayz’i satýn aldýðýný açýkladý Böylece Intel tabanýnda node tabanlý iki güçlü sistemi Apple bitiriyordu. Ayný dönemde yüzüklerin Efendisi serisiyle beraber, Shake’in sitelerde ve dergilerde isminden söz edilmeye baþladý. Birden herkes Shake konuþur oldu Hatta bir internet forumunda (Türkiye) hiç unutmam, divx yapmak için Shake öneren bile vardý (Shake divx iþleyemezdi, çünki video alt yapýsý Quicktime’a dayanmakta ve Quicktime’da olmayan codecler iþlenmezdi).
Bundan sonrasýný herkes biliyor sanýrým. Intel tabanýnda son sürüm olarak 2.51′i çýkarttýktan sonra Apple sadece macOSX ve Linux sürümlerine destek verdi. Shake’in 3. sürümünde, Apple’ýn satýn aldýðý diðer yazýlým olan Rayz’in warp/morph ve deformasyon özellikleri Shake’e eklendi. Son sürümünde de çarpýcý olarak 3D özellikleri geldi. Þu anda sektörde en çok kullanýlan kompozisyon yazýlýmlarýndan bir tanesi. Ama bu ne yazýk ki çok sürmeyecek…Çünkü Apple, Shake’in 4.1 sürümünün son Shake sürümü olduðunu ve yeni sürüm çýkarýlmayacaðýný açýkladý.

Tüm bu geliþmeler olurken, kompozisyon dünyasýda boþ durmuyordu. Digital Fusion, birçok filmde kullanýlmanýn ve giderek üretim süreçlerine girmenin yolunu ararken, Intel tabanýnda Shake’in boþluðunu doldurmaya çalýþýyordu. Bu boþluðu sadece doldurmaya çalýþan Fusion’da deðildi. Digital Domain (özel efekt firmasý), üretim sürecinde geliþtirdiði  ödüllü kompozisyon sistemini satýþa sunuyordu. Nuke ismindeki bu sistem, gerçekten çok güçlü ve saðlamdý. Shake’in ömrünü tamamladýðý haberinin arkasýndan birçok Shake kullanan stüdyonun gözleri Nuke’e çevrildi. Benim zaten eskiden beri çevrilmiþti çünkü, LightWave’in en çok kullanýldýðý firmalardan biri olan Digital Domain’de görev alan LightWave kullanýcýlarý, forumlarda bu yazýlýmdan çokça söz ediyorlardý. Ama döküman ve bilgi konusunda sýkýntýlar yaþanýyordu. Deneme sürümü isteðime olumlu cevap geldiðinde, baþta anlam veremediðim kanal sistemine raðmen, bir süre sonra Nuke’un artýlarý ve sunduklarý, beni oldukça memnun etti. Arayüzü Shake kadar olmasada özellik olarak kafamdaki üretim sürecime oturuyordu da. (Nuke konusunda baþka bir yazýda görüþlerimi sýralarým) Derken Digital Domain firmasý yönetmen Michael Bay ve bir grup yatýrýmcý tarafýndan satýn alýndý. Sizinde yazýnýn birçok yerinde fark edebileceðiniz gibi bu satýn almalar, gerçekten çok can sýkýcý oluyor

Herkes, (en azýndan ben) acaba Nuke ne olacak diye düþünmeye baþladýk. Bir yönetmen ve yatýrýmcý ekibinin ayný zamanda yazýlým konusunda aktif olmasýný açýkça çok beklemiyordum. 2007 NAB fuarýnda, ne olduðu (10 gün kadar önce söylentiler duyulmuþtu zaten) ortaya çýktý. Özel efekt oscarýný kazanmýþ, özel efekt plug-in’leri üreticisi The Foundry, Nuke’u satýn aldý. Bu harika bir haberdi. Güzel haberler bu kadarlada sýnýrlý deðildi. The Art and Science of Digital Compositing kitabýnýn yazarý, sayýsal kompozisyon dünyasýnýn duayeni ve Shake’in ortaya çýkmasýný saðlayan (ve bence çok esprili uygulamalar yazan) Ron Brinkman, Nuke’ü geliþtiren ekibin baþýna getiriliyordu. Tüm bu güzel haberleri bir araya getirince, Nuke’un geleceðinin çok parlak olduðunu düþünmeye baþladým.

Çoðunuz bu yazýyý ilk defa okuyorsunuz ama yayýnla düðmesine basmadan, ben bir kaç defa okudum ve yazýya ilk baþladýðýmdan bu yana 1-2 ay geçti… yeni ilginç geliþmelerde oldu (ne kadar interaktif bir yazý). Transformers filmiyle ilgili Michael Bay’le yapýlan bir röportajda, Michael Bay, The Foundry firmasýný  alanýn da kendi olduðunu  ve yazýlýmlarý, The Foundry firmasýnda topladýðýný söylüyordu. Görünen o ki, The Foundry, Nuke’ü satýn almamýþtý, Michael Bay sahip olduðu bir firmadan diðerine üretimi aktarmýþtý. Röportajda dahasýda var. ILM’den birkaç uzmanýn Nuke üzerinde çalýþmak üzere The Foundry ekibine dahil olduðu söyleniyordu. Tüm bunlar Nuke’ün çok baþarýlý bir geleceði olduðunu gösterir nitelikte.

Yazýnýn artýk sonuna gelmemiz gerekiyor. Kiþisel görüþümü soracak olursanýz, Nuke gelecekte oldukça baþarýlý olacak bir yazýlým. Ama aynen Shake’de olduðu gibi her üretim sürecine, her firmaya uyacak bir yazýlým deðil. Diðer taraftan, Digital Fusion ya da yeni ismiyle Fusion, son olarak 64 bit sürümünü duyurdu ve çok saðlam bir þekilde ilerliyor. Birçok alanda Nuke’den daha iyi. Mesela Nuke’de parçacýk sistemi bulamazken, Fusion’ýn parçacýk sistemi, belkide sektördeki en geliþmiþ ve baþarýlý sistem. Bence Fusion’da unutulmamasý gereken bir yazýlým. Film ve özel efekt üretim sürecinin, iddialý bir diðer ismi Autodesk’in (Discreet) Toxic yazýlýmý olacaktýr. Son olarak fiyatý indirip, birçok sorunlar oluþturan veritabaný sisteminden vazgeçtiler. Combustion 5′in duyurulacaðý söylentileri yayýlmasýna raðmen, Siggraph’da ses çýkmamasýnýn sebebi Toxic’in bundan sonra önem kazanacaðý anlamýna gelebilir. After Effects için yorum yapmaya sanýrým pek gerek yok. Motion Grafik dünyasýnýn kralý ve her zaman akýllardan çýkarýlmayacak bir yazýlým. Kýsacasý Þöyle bir baktýðýmýzda Nuke, Fusion, Toxic ve After Effects’in çeþitli açýlardan birbirlerine üstünlük saðladýklarý bir sayýsal kompozisyon dünyasý resim etmek sanýrým yanlýþ olmayacak… Bu dünyayý takip ederken, notlarým belki bazý arkadaþlara faydalý olabilir. Düzenli olarak takip etmenizde fayda var.